چشمانم به لبهايشان دوخته شده است، هر چه دقت مي‌کنم نمي‌توانم بفهمم در هياهوي سکوت آن‌ها چه مي‌گذرد، رابط آموزشي، شروع به حضور و غياب مي‌کند و با ايما و اشاره اسم و فاميل‌ها را مي‌خواند، گرچه صدايي نمي شنوي؛ اما انگار دست‌هايشان به گويايي زبان ما است.
ليست اسامي مرور مي‌شود، مانيتورها روشن است. خيلي کنجکاوم ببينم ناشنوايان چگونه با رايانه‌هاي عادي کار مي‌کنند، گرم صحبت کردن هستند، يکي از بچه‌ها که انگار درس‌هاي جلسات قبل را بهتر آموخته، مشکلات بقيه را حل مي کند.
از مسئول سايت رايانه‌ي فرهنگ‌سرا مي‌پرسم کدام يک از بچه‌ها نيمه‌شنوا هستند تا به کمک او با بچه‌هاي کلاس صحبت کنم. او هما ميرزاده را به من معرفي کرد. هما برايم از مشکلات بچه‌هاي ناشنوا براي يادگيري رايانه گفت: از اين‌که پايه‌ي زبان انگليسي همه‌ي بچه‌هاي کلاس ضعيف است و بعضي از اصطلاحات را متوجه نمي‌شوند و اين بزرگ‌ترين مشکل آن‌ها براي يادگيري رايانه است.
با کمک او با بقيه‌ي بچه‌ها هم صحبت کردم، آن‌ها از اين‌که امکاناتي فراهم شده تا بتوانند کار با رايانه‌ را بياموزند خوشحال بودند؛ اما ضعيف بودن پايه‌ي انگليسي مشکلي بود که همه‌ي آن‌ها مطرح مي‌کردند و مي‌گفتند: معلم‌هاي زمان مدرسه آن قدر که بايد، براي ياد دادن زبان انگليسي به ما پافشاري نمي‌کردند و وقت نمي‌گذاشتند. اين موضوع باعث شده که ما هم براي يادگيري هر مهارتي که زبان انگليسي در آن دخيل است مشکل داشته باشيم و کند پيش برويم.
ساعت 10 مربي وارد کلاس شد، تعجب کردم، مشفقي همان مربي است که دوره‌ي کاربري کامپيوتر را با او گذرانده بودم. سؤال‌ها در ذهنم موج مي‌زند. از او مي‌خواهم تا چند دقيقه‌اي راجع به آموزش رايانه به ناشنوايان برايم صحبت کند.
نويد مشفقي به سابقه‌ي 10 ساله‌اش در زمينه‌ي آموزش رايانه به افراد عادي اشاره کرد و گفت: تجربه‌ي برگزاري سه دوره‌ي آموزش رايانه براي نابينايان را دارم ولي اين اولين باري است که به افراد ناشنوا کار با رايانه را آموزش مي‌دهم.
وي اولين دوره‌ي آموزش رايانه به ناشنوايان را شامل سه مهارت ويندوز، اينترنت و آفيس دانست و افزود: ناشنوايان حاضر در اين دوره با کمک نرم‌افزار «جاز» که سيستم رايانه را گويا مي‌کند اين مهارت‌ها را آموزش مي‌بينند و تاکنون مهارت ويندوز را به خوبي فرا گرفته‌اند. از او پرسيدم چگونه با بچه‌ها ارتباط برقرار مي‌کند و به آن‌ها آموزش مي‌دهد. مشفقي به هما ميرزاده اشاره کرد و گفت: از بچه‌هاي نيمه شنوا به عنوان رابط آموزشي کمک مي‌گيرم، من مطالب را ابتدا با جملات ساده و کوتاه به رابط بين خودم و بچه‌ها تفهيم مي‌کنم و او با زبان اشاره مطالب را به بچه‌ها منتقل مي‌کند.
اين مدرس رسمي جهاد دانشگاهي ادامه داد: در مرحله‌ي بعد مطالبي را که بيان کرده‌ام را به وسيله‌ي ويدئو پروژکتوري که به رايانه‌ام وصل است به صورت عملي نشان مي‌دهم بچه‌ها هم پس از يادگيري، اين عمليات را بر روي رايانه‌هايي که در اختيار‌ آن‌ها است انجام مي‌دهند و مشکلات خود را مي‌پرسند و من هم توضيحات لازم را مي‌دهم.
مشفقي در خصوص مشکلات آموزش به ناشنوايان مي‌گويد: بچه‌هاي ناشنوا از هوش خوبي برخوردار هستند اما متأسفانه به دليل اين‌که آموزش آن‌ها در مدارس جدي گرفته نشده است زبان انگليسي آن‌ها خيلي ضعيف است و اين موضوع باعث مي‌شود؛ آموزش به آن‌ها به کندي پيش برود به طوري که دوره‌ي ويندوز را طي مدت سه ماه گذرانده‌اند.
وي به نکته‌ي جالبي اشاره مي‌کند و مي‌گويد: يکي از بچه‌هايي که در کلاس ما شرکت مي‌کند فوق‌ديپلم کاميپوتر است اما متأسفانه هنوز در مباني اوليه‌ي کامپيوتر مشکل دارد و سؤالي که مطرح مي‌شود اين  است که چگونه موفق به اخذ مدرک فوق ديپلم شده است.
اين مدرس رسمي سازمان فني و حرفه‌اي از بي‌توجهي مربيان بچه‌هاي ناشنوا شکايت دارد و مي‌گويد: ناشنوايان هيچ مشکلي براي يادگيري ندارند؛ بنابراين مربيان نبايد در امر آموزش به آن‌ها کوتاهي کنند.
وي استفاده از رايانه‌هايي که سيستم صوتي مناسب و امکان اجراي نرم‌افزار جاز با سرعت بالا را دارند و هم‌چنين استفاده از صفحه کليدهاي مخصوص ناشنوايان و نصب ويدئو پروژکتور در چهار طرف کلاس براي آموزش ناشنوايان را در ارتقاي کيفيت آموزش به آن‌ها مؤثر مي‌داند و مي‌گويد: بعضي از ناشنوايان مشکل بينايي هم دارند که وجود چنين امکاناتي يادگيري را براي آن‌ها سريع‌ و آسان‌تر مي‌کند.
مشفقي به نقش غيرقابل انکار رايانه در زندگي امروز اشاره کرد و يادگيري اين علم را براي افراد ناشنوا و نابينا الزامي خواند و گفت: محقق شدن اين موضوع در گرو توجه مسئولان استان به امر آموزش اين افراد است.
اين مدرس مرکز علمي و کاربردي تلاش‌هاي شهرداري کرمان و مجموعه‌ي فرهنگ‌سراي کوثر در امر آموزش نابينايان و ناشنوايان را قابل تقدير دانست و افزود: اگر اين فعاليت‌ها مستمر باشد مي‌توان خوش‌بين بود که در آينده با راه‌اندازي  يک پايگاه آموزش رايانه براي نابينايان و ناشنوايان گوشه‌اي از مشکلات آموزشي اين افراد حل شود.
با توجه به اين‌که دوره‌ي آموزش رايانه به نابينايان هم در فرهنگ‌سراي کوثر برگزار مي‌شود، با مربي بچه‌هاي اين دوره هم گفتگو کردم.
اسماعيل مهدي‌زاده که خود نيز از روشن‌دلان است  با مشکلات بچه‌هاي نابينا بيش‌تر آشنا است.
وي مدرس سازمان فني و حرفه‌اي است و از سال 86 آموزش رايانه به نابينايان را در کرمان شروع کرده است. از او در مورد مشکلات آموزش به نابينايان سؤال کردم.
وي با بيان اين‌که آموزش به افراد نابينا با افراد عادي بسيار متفاوت‌تر است گفت: ناشنوايان امکان استفاده از موس و مانيتور را دارند و فقط آموزش آن‌ها با افراد عادي کمي متفاوت است اما افراد نابينا از طريق صوت آموزش مي‌بينند و تنها با صفحه کليد کار مي‌کنند.
مهدي‌زاده به استفاده از نرم‌افزار جاز براي آموزش نابينايان اشاره کرد و گفت: اين نرم افزار گويا به صورت انگليسي طراحي شده است و به همين دليل بچه‌هايي که از نظر زبان انگليسي ضعيف هستند به کندي پيش مي‌روند.
وي به طراحي نرم‌افزارهايي به زبان فارسي در کشور اشاره کرد و افزود: متأسفانه اين نرم‌افزارها هنوز از نواقصي برخوردار هستند که نمي‌توان از آن‌ها براي آموزش بچه‌هاي نابينا استفاده کرد.
مهدي‌زاده ادامه داد: براي حل مشکل زبان انگليسي بچه‌ها در طول دوره‌ي آموزشي از آن‌ها مي‌خواهم 300 لغت انگليسي پرکاربرد در رايانه را که به هم‌راه معني فارسي جمع‌آوري کردم؛ حفظ کنند تا مفاهيم پايه را در آموزش رايانه به خوبي فرا بگيرند.
اين مدرس سازمان فني و حرفه‌اي با اشاره به اين‌که پايه‌ي زبان انگليسي بچه‌هاي نابينا به علت صحيح نبودن آموزش به آن‌ها ضعيف است گفت: اگر مربيان براي آموزش عمقي مفاهيم پايه به بچه‌هاي نابينا تلاش کنند آن‌ها در يادگيري مفاهيم بعدي مشکل خاصي ندارند.
وي از کمبود رايانه‌هاي مجهز به سيستم‌هاي صوتي مناسب، براي آموزش نابينايان اظهار نارضايتي کرد و از مسئولان خواست در زمينه‌ي فراهم کردن امکانات براي آموزش افراد نابينا و ناشنوا هم به اندازه‌ي آموزش افراد عادي اهميت بدهند.
وي از اقدامات شهرداري کرمان و مجموعه‌ي فرهنگ‌سراي کوثر تشکر کرد و گفت: مجموعه‌ي فرهنگ‌سراي کوثر در مقايسه با محيط‌هاي قبلي که از سوي انجمن نابينايان براي آموزش آن‌ها در نظر گرفته مي‌شد از امکانات بهتري برخوردار است ولي نبايد فراموش شود که کار با رايانه‌ها‌ي عادي براي افراد نابينا مشکل است و آن‌ها بايد امکانات مخصوص خودشان را داشته باشند.
مهدي‌زاده به مشکلاتي مانند اياب و ذهاب بچه‌هاي نابينا براي شرکت در دوره‌هاي آموزشي اشاره کرد و خواستار فراهم کردن امکاناتي براي اياب و ذهاب آن‌ها شد.
وي در پايان خاطرنشان کرد‌: متأسفانه هنوز جامعه‌ي ما توانايي‌هاي افراد معلول را باور نکرده است و اين عيب هم متوجه‌ي افراد معلول و هم متوجه‌ي مسئولان است.
حمیده تیرگری