در کرمان بر فراز تپه‌هاي مرتفع شرقي شهر، بقاياي ديدني دو قلعه‌ي بزرگ دختر و اردشير به چشم مي‌خورد که قبل از اسلام ساخته شده و به يادگار مانده‌اند. قلعه‌هاي دختر و اردشير، هسته‌ي اوليه‌ و منشأ پيدايش کرمان محسوب مي‌شوند. زيرا شهر کرمان پس از دوران اسلامي در قسمت غربي اين قلعه‌ها شکل گرفت و از چهار سو گسترده شد و ساختمان‌هاي متعددي دور تا دور اين دو قلعه را فرا گرفت.
 با اينکه قلعه‌هاي دختر و اردشير از قدمت و جايگاه بالايي در فرهنگ و تمدن شهر کرمان برخوردارند، اما بي‌توجهي مسئولان در مرمت، بازسازي، حفظ و نگهداري اين دو اثر تاريخي طي ساليان گذشته، باعث شده است، اين بناها تخريب شده و خسارات زيادي بر بدنه‌ي آن‌ها وارد شود.
اگر چه قرار بود از سال‌ها پيش طرح مرمت و بازسازي اين دو قلعه و بهسازي محوطه‌ي اطراف آن‌ها اجرا شود، اما متأسفانه علاوه بر افزايش ميزان صدمات وارد شده بر بدنه‌ي اين دو اثر تاريخي،  دامنه‌ي اين دو قلعه محلي براي ساخت منازل و ارتفاعات آن جايي براي بازي کودکان و نوجوانان و شيطنت‌هاي آنها شده است.
گلاب‌زاده مدير بنياد فرهنگي کرمان‌شناسي در خصوص تاريخچه‌ و اهميت قلعه‌هاي دختر و اردشير مي‌گويد: قلعه‌هاي دختر و اردشير از هزاره‌هاي گذشته به جاي مانده‌اند که داستان افسانه‌اي آن‌ها، به دختر اردشير بر‌مي‌گردد و اين قلعه‌ها به نام و ياد آن‌ها ساخته شده است.
البته قلعه‌هاي دختر در ايران تاريخچه‌اي کهن و ديرينه دارند که بعضاً به آناهيتا (خداي زايش و رويش) که ريشه در اسطوره‌ها و تاريخ ايران دارد، برمي‌گردد.
 ارزش و اهميت قلعه‌هاي دختر و اردشير، بسيار زياد است. چرا که بخش‌هاي مهمي از تاريخ شهر ما در اين قلعه‌ها رقم خورده است و در يک دوره مقادير قابل توجهي گنجينه و دفينه‌ها از درون اين قلعه‌ها بيرون آمده و به خراسان انتقال داده شد، که اين افتخار بزرگي براي مردم کرمان است و به همين دليل بايد در حفظ، حراست و نگهداري آن‌ها تلاش کنيم.
اگر چه اين دو اثر تاريخي در گذشته با بي‌مهري مسئولان و مردم مواجه شده بودند، اما با گذشت زمان، ‌آن‌ها پي بردند که حفظ آثار تاريخي در يک منطقه علاوه بر اينکه نشان دهنده‌ي هويت، تاريخچه و تمدن يک منطقه است، نقش بسزايي در جذب توريست و رونق گردشگري و به تبع آن رونق اقتصادي آن منطقه دارد. بر همين اساس ارزش آثار تاريخي شهر کرمان و تلاش براي حفظ و نگهداري آن‌ها از جمله قلعه‌هاي دختر و اردشير طي چند سال گذشته، مورد توجه مسئولان از جمله شهرداري کرمان قرار گرفته است که در اين راستا پروژه‌ي طراحي شهري محيطي قلعه‌هاي دختر و اردشير با هدف حفاظت و احياي ارزش‌هاي تاريخي و رونق گردشگري که مزاياي زيادي از جمله رونق اقتصادي و افزايش کيفيت محيط شهري را به دنبال دارد، تعريف و طراحي شد.
با اينکه قرار بود طرح بازسازي دو قلعه و ايجاد فضاي سبز و محوطه‌ي تفريحي در اطراف آن‌ها، از سال 1351 اجرا شود و در سال‌هاي 1351، 1352 و 1357 طرح‌هايي در اين خصوص به ترتيب توسط شهرداران وقت از جمله کارگر، جهان‌بين و علوي به رئيس انجمن شهر وقت اعلام شد و مورد تأييد قرار گرفت، اما به مرحله‌ي اجرا در نيامد و سرانجام اين طرح به صورت کامل و جامع‌تر در سال 1383 مجدداً توسط شهردار وقت مهندس جلال مآب مورد پيگيري قرار گرفت که با پيگيري‌هاي وي و تأييد وزارت کشور، «سازمان احيا و نوسازي مجموعه‌ي گردشگري فرهنگي و تفريحي قلعه دختر و اردشير» در سال 1384 با هدف اجراي طرح مذکور تشکيل شد و پس از تعيين اعضاي شوراي سازمان، هيئت مديره و تعيين مدير عامل، اين سازمان فعاليت خود را در جهت اجرايي کردن اين پروژه به صورت جدي از سال 1385 آغاز کرد و عمده‌ي تملک‌هاي آن در دوره‌ي سوم شوراي اسلامي شهر و شهرداري آقاي مهندس سيف‌الهي انجام پذيرفت.
در حال حاضر طرح احيا و بهسازي قلعه‌هاي دختر و اردشير در سه فاز از سوي شهرداري طراحي شده است که کار اجرايي آن با تملک ملک‌هاي اطراف اين دو قلعه آغاز گرديده است و بسياري از خانه‌هاي قرار گرفته در محدوده‌ي فاز اول اين طرح پس از توافق مالکان آن‌ها با شهرداري و معاوضه‌ي ملک با زمين، توسط شهرداري تملک و تخريب شده‌اند.
اين طرح، اگر چه با همکاري خوب بسياري از ساکنان اين منطقه همراه است، اما خانواده‌هايي نيز وجود دارند که از همکاري با شهرداري براي تحويل ملک‌شان سرباز زده‌اند  که در اين خصوص کرمانشهر گفتگويي با تعدادي از آن‌ها انجام داده است. بسياري از اين افراد دلايل مختلفي براي تحويل ندادن ملک خود به شهرداري بيان کردند که به بيان آنها مي‌پردازيم.
يکي از ساکنان اين منطقه که خانه و مغازه‌اش در محدوده‌ي اجراي پروژه‌ي احيا و بهسازي قلعه‌هاي دختر و اردشير قرار گرفته است، مي‌گويد: 30 سال است که در اين خانه زندگي مي‌کنيم و خرج خانواده‌ام را از درآمد مغازه‌اي که در کنار خانه‌ام قرار دارد، تأمين مي‌کنم. وي که از اين اقدام شهرداري در خصوص تحويل زمين به جاي خانه و مغازه‌هاي اين محدوده‌ گلايه داشت، گفت: وضعيت اقتصادي خانواده‌ام آن‌قدر پايين است که توان ساخت و ساز را نداريم و اگر قرار باشد مغازه و خانه‌ام را تحويل دهم، خانواده‌ام، کجا زندگي کنند و خرج آن‌ها را چگونه تأمين کنم؟
وي ادامه داد: مسئولان شهرداري بايد در اين خصوص چاره‌اي بينديشند و براي مالکاني که توان مالي خوبي ندارند، در قبال تحويل ملک‌شان به جاي زمين، به آن‌ها پول پرداخت کنند تا بتوانند در جاي ديگري از شهر براي خود خانه‌اي خريداري کنند.
در اين هنگام مردي 45 ساله که شاهد گفتگوي ما بود با عصبانيت جلو آمد و از کارشناسان شهرداري در خصوص قيمت‌گذاري بر روي ملک‌هايي که در طرح احياي پروژه‌ي قلعه‌هاي دختر و اردشير قرار گرفته‌اند، گلايه کرد و گفت: قيمت‌گذاري بر روي ملک‌هاي اين محدوده توسط کارشناسان شهرداري انجام مي‌شود که متأسفانه قيمتي که آن‌ها اعلام مي‌کنند، بسيار پايين‌تر از قيمت واقعي ملک‌هاي اين محدوده است.
وي گفت: افرادي که براي تخريب خانه‌هاي فروخته شده به شهرداري، به اين مکان مي‌آيند، تعدادي از خانواده‌هايي را که هنوز اقدام به فروش ملک خود به شهرداري نکرده‌اند به تخريب خانه‌هايشان تهديد نموده‌اند. اين در حالي است که بسياري از خانواده‌هايي که در اين محدوده زندگي مي‌کنند، توان مالي خوبي ندارند و چند خانوار با هم در يک خانه زندگي مي‌کنند و اين اقدام نيروهاي شهرداري، باعث نگراني و نارضايتي آن‌ها شده است.
رضا – ب يکي ديگر از ساکنان اين منطقه به عدم جمع‌آوري خاک و نخاله‌هاي ساختمان‌هاي تخريب شده در مجاور منزلش اشاره کرد و گفت: متأسفانه خانه‌هاي تخريب شده در اين محدوده، مکاني براي ريختن زباله‌ها و يا محل تجمع‌ معتادان در ساعت‌هايي از شبانه روز گرديده است که اين عوامل باعث ناراحتي و نگراني خانواده‌هايي که هنوز ملک خود را تحويل نداده‌اند، شده است.
وي ادامه داد: متأسفانه تخريب منازل باعث بسته شدن قسمت‌هايي از مسير پياده‌رو در اين محدوده شده بود که به دليل اينکه شهرداري در خصوص جمع‌آوري خاک و نخاله‌هاي ريخته شده در پياده‌ رو ‌کاري انجام نداد، ساکنان اين منطقه خود نسبت به جمع‌آوري و باز کردن مسير پياده رو اقدام کردند.
همچنين عده‌ي ديگر از ساکنان اين منطقه از شهرداري کرمان خواستند که خانه و مغازه‌هاي باقي‌مانده را با خانه و مغازه‌هايي در نقاط ديگر شهر معاوضه و يا آن‌ها را به صورت نقدي خريداري کنند.
 در ادامه‌ي اين گزارش به سراغ مهندس سيف‌الهي شهردار کرمان رفتيم و پس از انتقال گفته‌هاي شهروندان آن منطقه، نظر وي را در خصوص اجراي پروژه‌ي احيا و بهسازي قلعه‌هاي دختر و اردشير جويا شديم.
سيف‌الهي با بيان اينکه ساختمان‌هاي اطراف اين دو قلعه، جزو بافت فرسوده محسوب مي‌شوند، ‌افزود: ساخت و سازهاي اين محدوده، فاقد استحکام بوده و داراي شکل و طرح قديمي هستند و همچنين شبکه‌ي معابر آن ديگر جوابگوي نيازهاي فعلي مردم نيست.
وي گفت: براي آنکه بافت قديم شهر کرمان توسعه پيدا کند و رونق بگيرد، نياز به موتورهاي محرکه‌اي است که شرايط ويژه‌اي داشته باشند تا به کمک دولت و شهرداري، با سرمايه‌گذاري بر روي آن‌ها، از نظر توريست و گردشگري رونق پيدا کند و در جايگاه خاصي قرار گيرد.
شهردار کرمان وسعت قلعه‌هاي دختر و اردشير را 280 هکتار عنوان کرد و افزود: محدوده‌هاي اطراف اين دو قلعه، از آبشار خيابان‌ سرباز شروع شده است و خيابان 17 شهريور، پارک انقلاب و بخشي از خيابان شهدا را در برمي گيرد و در نهايت از ضلع غربي جنگل قائم به ميدان بيرم‌آباد متصل مي‌شود.
وي مراحل اجراي پروژه‌ي احيا و بهسازي قلعه‌هاي دختر و اردشير را در سه فاز عنوان کرد و افزود: مقرر شده است بخشي از اطراف قلعه‌ي دختر حدفاصل خيابان‌هاي انقلاب، 17 شهريور و مدرس تملک شود و به عنوان حريم اين قلعه با کاربري‌هايي که توسط مشاور بافت شهر براي اجرا، در آن طراحي و تعيين شده است، به عنوان فاز اول مورد بهره‌برداري قرار گيرد.
سيف‌الهي افزود: تاکنون بيش از 300 واحد مسکوني و تجاري در اين محدوده تملک، تخريب و بارگيري شده و کار تملک مابقي ملک‌ها، همچنان در حال انجام است.
وي محدوده‌ي فاز دوم اين طرح را اطراف قلعه‌ي اردشير و حاشيه‌ي جنوب غربي خيابان شهدا ذکر و خاطرنشان کرد: فاز سوم نيز مابقي املاک اين محدوده‌ها را تحت پوشش قرار مي‌دهد.
وي با بيان اينکه بخشي از املاک قرار گرفته در اين محدوده، در قالب طرح و با رعايت ضوابط آن، توسط مالکان نوسازي مي‌شوند، گفت:  در مابقي زمين‌هاي آزاد شده، با مشارکت بخش خصوصي، طرح‌هاي سرمايه‌گذاري با کاربري‌هاي متفاوت اجرا مي‌شود.
شهردار کرمان ضمن اشاره به تعهد مسئولان سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان کرمان براي مرمت و بازسازي قلعه‌هاي دختر و اردشير، در خصوص جابه‌جايي دکل‌هاي سازمان صدا و سيما و نيروي انتظامي و همچنين مخزن آب موجود در محدوده‌ي اين طرح گفت: مخزن آب از مدار خارج و جابه‌جا شده است و کار جابه‌جايي و انتقال دکل‌ها به بالاي کوه‌هاي مسجد صاحب‌الزمان، نيز توسط شهرداري و ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري در حال پيگيري است.
وي با بيان اينکه تحول در مجموعه‌ي قلعه‌ي دختر و اردشير با هدف حفاظت و احياي ارزش‌هاي تاريخي و توسعه‌ي صنعت گردشگري و توريست در حال انجام است، افزود: اجراي چنين پروژه‌اي، باعث ايجاد تحول و احياي بخش عمده‌اي از بافت کهن و قديم شهر کرمان مي‌شود که در نهايت مطلوبيت براي سکونت افراد اين منطقه و همچنين زمينه‌ براي سرمايه‌گذاري در اين محدوده را افزايش مي‌دهد.
سيف‌الهي گفت: در محدوده‌ي اين دو قلعه، کاربري‌هاي متعددي توسط مشاور ارائه شده که مربوط به فضاهاي مختلف فرهنگي، اداري، تجاري و تفريحي است که به نسبت فضاها، تقسيم و اجرا مي‌شوند.
وي ادامه داد: در اين محدوده مشکل محدوديت ارتفاع وجود دارد که باعث مي‌شود تعداد بلوک‌هايي که براي اجراي طرح‌هاي مختلف پيش‌بيني شده، افزايش يابد که اين اقدام (ساخت بلوک‌ها) در دست طراحي است.
شهردار کرمان از پيشرفت 75 درصدي کار تملک در فاز اول اين پروژه خبر داد و افزود: کار تملک، فاز به فاز جلو مي‌رود و به ميزان زميني که آزاد مي‌شود، در صورتي که فضا براي ساخت بلوک‌ها ايجاد شود، کار ساخت شروع مي‌شود.
وي با بيان اينکه کار تملک در سال آينده نيز ادامه دارد، افزود: تملک زمين‌ها به صورت گروهي انجام مي‌شود. زيرا تملک و تخريب به صورت منفرد، مشکلات و وضعيت نامطلوبي را براي ساکنان آن محدوده ايجاد مي‌کند.
سيف‌الهي در خصوص تملک ملک‌هاي قرار گرفته در محدوده‌ي اجرايي اين پروژه‌ گفت: به جاي ملک‌هايي که در اين محدوده توسط شهرداري تملک مي‌شوند، به صاحبان آن‌ها، زمين‌هاي متناسب با قيمت ملک‌شان تحويل داده مي‌شود.
وي مکان زمين‌هاي در حال واگذاري به افرادي که ملک آن‌ها توسط شهرداري تملک شده است را در شهرک مطهري عنوان کرد و افزود: پس از اتمام زمين‌هاي شهرک مطهري، به ترتيب زمين‌هايي در شهرک الغدير و محمدآباد به افراد تحويل داده مي‌شود.
وي در پاسخ به گفته‌هاي چند تن از ساکنان اين منطقه در خصوص تحويل ملک‌شان به ازاي وجه نقد به شهرداري گفت: طرح احيا و بهسازي قلعه‌ها‌ي دختر و اردشير جزو طرح‌هاي دولتي است و مصوبه‌ي کميسيون ماده‌ي پنج را دارد که بر اين اساس در قبال تملک ملک به مالک، زمين تحويل داده مي‌شود و منابع مالي وجود ندارد.
وي ادامه داد: مالکاني که خواستار تعويض ملک خود با زمين هستند، مي‌توانند براي تحويل ملک خود اقدام کنند و کساني که نمي‌خواهند، بايد صبر کنند تا اگر اعتبار دولتي در اين زمينه تأمين شد، شهرداري ملک آنها را به صورت نقدي خريداري کند.
شهردار کرمان در ادامه در پاسخ به صحبت‌هاي يکي از ساکنان اين محدوده در خصوص عدم جمع‌آوري خاک و نخاله‌هاي ساختمان‌هاي تخريب شده، گفت: عمليات بارگيري خاک و نخاله‌هاي ملک‌هاي تخريب شده در محدوده‌ي اين طرح در حال اجرا است و تخريب ملک‌ها باعث ريخته شدن خاک و نخاله‌ در اطراف مي‌شود و اين امري طبيعي بوده و يکي از اثرات اجراي طرح است. وي افزود: هر چند خاک و نخاله مرتب جمع‌آوري شوند، باز هم مشکلاتي براي کساني که ديرتر ملک خود را تحويل مي‌دهند و در اين محدوده باقي مي‌مانند، ايجاد مي‌‌شود.
سيف‌الهي در پاسخ به نارضايتي برخي شهروندان در خصوص اينکه شهرداري ملک‌هاي اين محدوده را پايين‌تر از قيمت واقعي نرخ‌گذاري و تملک مي‌کند، گفت: مالکان مي‌توانند ملک خود را به اشخاصي که ملک آن‌ها را گران‌تر و بالاتر از شهرداري مي‌خرند، بفروشند که بعداً شهرداري ملک را از مالک جديد خريداري خواهد کرد.
شهردار کرمان در ادامه با بيان اينکه شهرداري اختيار معامله‌ي ملک‌هاي اين محدوده را از کسي نمي‌گيرد، افزود: هيئت کارشناسي، قيمت ملک‌هاي اين محدوده را بر اساس قيمت قبل از قرار گرفتن آن‌ها در محدوده‌ي اجرايي طرح تعيين مي‌کند و اثرات مثبت و منفي اجراي طرح، بر روي قيمت ملک تأثيري نمي‌گذارد.
وي همچنين در پاسخ به گفته‌ي برخي مالکان در خصوص اينکه کارشناساني که کار نرخ‌گذاري بر روي ملک‌هاي اين محدوده را انجام مي‌دهند، از نيروهاي شهرداري هستند که قيمت اعلام شده‌ي آن‌ها بسيار پايين‌تر از قيمت واقعي ملک‌ها است، افزود: بر اساس مصوب 17/11/1358 و سال 1367 مشخص شده است که هيئت کارشناسي تعيين شده، چگونه يک ملک را قيمت‌گذاري مي‌‌کنند.
سيف‌الهي ادامه داد: براي قيمت‌گذاري ملک‌هاي قرار گرفته در اين طرح، دو کارشناس رسمي و يک کارشناس از طرف شوراي اسلامي شهر، کار قيمت‌گذاري بر روي ملک‌ها را انجام مي‌دهند.
وي ادامه داد: در صورتي که مالکان اعتراضي در اين زمينه داشته باشند، هيئت کارشناسي تغيير مي‌کند. به طوري که يک کارشناس از سوي مالک، يک کارشناس از سوي شهرداري و يک کارشناس از سوي دو طرف انتخاب و کار قيمت‌گذاري بر روي ملک را انجام مي‌دهد. ضمن اينکه زميني را که شهرداري به جاي ملک به مالک تحويل مي‌دهد، توسط همين هيئت کارشناسي، قيمت‌گذاري مي‌شود.
وي در پاسخ به آن عده از ساکنان منطقه که اظهار داشتند مأموران شهرداري اقدام به تهديد تعدادي از مالکان که ملک خود را هنوز تحويل نداده‌اند، کرده‌اند، گفت: ضرورتي براي تهديد کردن نيست. زيرا خوشبختانه در جامعه‌اي زندگي مي‌کنيم که اگر چنين اقدامات و تهديدي صورت بگيرد، به زودي رسيدگي  و بررسي مي‌شود و شاکيان مي‌توانند به استانداري، شوراي اسلامي شهر، دادگستري و همچنين حراست شهرداري مراجعه و شکايت خود را اعلام کنند تا مورد رسيدگي و پيگيري قرار گيرد.
وي افزود: تاکنون هيچ مالکي براي شکايت در اين خصوص به شهرداري مراجعه نکرده است و کساني که مراجعه کرده‌اند، خواستار تملک هر چه سريع‌تر ملک‌شان از سوي شهرداري بوده‌اند. زيرا مي‌دانند که ملک آن‌ها بيشتر از حد متعارف و بالاتر از نرخ واقعي قيمت زده مي‌شود.
شهردار کرمان با بيان اينکه بودجه‌ي اجراي اين پروژه، توسط شهرداري تأمين مي‌شود، افزود: استانداري، مسکن و شهرسازي، ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري و شهرداري متوليان اجراي اين پروژه هستند.
وي با بيان اينکه شهرداري مجري اين طرح است، از ساکنان اين منطقه خواست اين مرکز را در اجراي هر چه سريع‌تر اين طرح ياري نمايند.
نجمه ابراهیمی نژاد