در ضلع شمال غربي پرديسان قائم و ضلع جنوبي قبرستان سيدحسين، در دامنه‌ي کوه، آرامگاهي وجود دارد که تا 15 سال پيش، قبرستان متروکه‌اي بيش نبود و با اينکه تعدادي از هنرمندان شهر چون فؤاد کرماني، استاد ميرحسيني، محمدعلي بابايي و محمود شاهرخي در اين مکان به خاک سپرده شده بودند، اما کسي آنجا را به عنوان آرامستان هنرمندان نمي‌شناخت.
اولين شخصي که به عنوان هنرمند وصيت کرد در اين مکان به خاک سپرده شود و به تعبيري باني و باعث ايجاد بهارستان هنرمندان بود، مرحوم «سيد محمود توحيدي» متخلص به «ارفع» است.
 وي در زمان حيات خود، به خصوص در آخرين روزهايي که به دليل سرطان حنجره، مرگ خود را نزديک مي‌ديد، همواره به اين مکان مي‌آمد و معتقد بود که دامنه‌ي اين کوه، حال و هواي عارفانه‌ا‌ي دارد. پس از فوت آن مرحوم در سال 1380 هيئتي با حضور تعدادي از هنرمندان تشکيل شد و در آن، به پيشنهاد محمد محمدي پيشکسوت مطبوعات کرمان، ايجاد مکاني آبرومند براي به خاک سپردن هنرمندان مورد توجه قرار گرفت. پس از پيگيري‌هاي مکرر، بالاخره ‌آبان ماه سال 87 کلنگ اجراي اين پروژه با حضور استاندار، شهردار و ديگر مسئولان شهرداري به زمين زده شد.
 در حال حاضر با اينکه استانداري و شهرداري هر کدام به نوعي مشارکت خود را براي اجراي اين پروژه اعلام کردند و مصوب شده است با تشکيل شوراي تصميم‌گيري بهارستان، متشکل از رئيس شوراي اسلامي شهر، رئيس کميسيون خدمات شهري و بهداشت، مسئول کميسيون فرهنگ و رفاه اجتماعي شوراي شهر، شهردار و معاون خدمات شهري در خصوص صدور مجوز دفن هنرمندان تصميم‌گيري شود. اما به گفته‌ي کساني که از هشت سال پيش پيگير اجراي اين طرح بوده‌اند، به نظر مي‌رسد پروژه‌، روند کندي را در پيش گرفته است و احتمال دفن افراد ناشناس در اين مجموعه وجود دارد.
پيشرفت نامحسوس عمليات عمراني
فؤاد توحيدي از اساتيد برجسته‌ي موسيقي و فرزند مرحوم سيد محمود توحيدي شاعر، در اين باره گفت: پس از فوت پدرم در سال 79، هيئت امنايي متشکل از تعدادي از هنرمندان برجسته‌ي شهر کرمان براي پيگيري ساخت پروژه‌ي «بهارستان هنرمندان» تشکيل شد و با اينکه اجراي اين طرح از زمان محمودي استاندار سابق در دستور کار قرار داشته است، گويا اجراي اين پروژه بر عکس طرح‌هاي ديگر شهر، بسيار به کندي پيش مي‌رود و علي‌رغم اينکه هم شهرداري و هم استانداري به نوعي در هزينه کردن براي آن دخيل هستند، پيشرفت محسوسي نداشته است.
وي ضمن ابراز تأسف از افزايش بي‌دليل سنگ‌هاي قبر در آن محدوده گفت: تعدادي از اين سنگ‌هاي قبر، متعلق به کساني است که هنوز در قيد حيات هستند و بدون هماهنگي و گرفتن مجوز از هيئت امناي هنرمندان، در آنجا براي خود نام و نشاني ايجاد کرده‌اند. عده‌اي نيز مدعي‌اند که مجوز نصب سنگ قبر خود را از اداره‌ي کل فرهنگ و ارشاد اسلامي دريافت کرده‌اند. در حالي که اين ارگان دولتي، تنها يک طرف صدور اين مجوزها است و شوراي شهر و هيئت امناي هنرمندان نيز در اين رابطه دخيلند.
حفظ حرمت بهارستان
توحيدي به وجود هنرمندان سرشناس چون ارفع توحيدي شاعر، محمود شاهرخي مجسمه‌ساز، استاد حسين مسعود کرماني استاد ساز و نوازنده‌ي ني، حسين سالاري نوازنده‌ي سنتور و ني، فاطمه جهانگرد شاعر، محمدعلي بابايي شاعر و غفاري معمار و کاشي‌گر اشاره کرد و افزود: با حضور افراد برجسته‌ي ديگري چون مهدي قهاري شاعر، مسعودي نويسنده، رشيدي خوشنويس، رشيد فرخي شاعر و صورتگر نقاش و شاعر، نصب هر نوع سنگ متعلق به کسي که بدون ملاک‌هاي لازم، خود را هنرمند مي‌داند، آنجا را از حرمت مي‌اندازد.
وي تأکيد کرد: هنرمند واقعي کسي است که با فعاليت‌ها، تأليفات و آثار ممتازش، در جامعه تأثير مثبتي گذاشته باشد و اگر قرار باشد هر کس آنجا دفن شود، بهارستان هنرمندان با يک قبرستان معمولي فرق نمي‌کند.
توحيدي با اشاره به اينکه مکان مذکور به نام «بهارستان هنرمندان» مورد تصويب شوراي شهر قرار گرفته است، گفت: هر نام ديگري از جمله آرامستان مشاهير و قبرستان يا آرامستان هنرمندان در خور و شأن هنرمندان نيست و نبايد مورد استفاده قرار گيرد.
ويژگي منحصر به فرد
اين استاد برجسته‌ي موسيقي در ادامه افزود: در شهرهاي ديگر مانند تبريز، کرج و تهران نيز مکان‌هايي مشخص براي به خاک سپردن هنرمندان در نظر گرفته شده که يکي از زيباترين آن‌ها، مقبره الشعراي تبريز است که علاوه بر داشتن طراحي و معماري زيبا، در مورد هر کدام از شعرا نيز توضيحاتي داده شده است. اما مکان مذکور در شهر کرمان به دليل موقعيت خاص طبيعي آن، منحصر به فرد است و اگر طرح خوب و مناسبي در آنجا اجرا شود، هيچ کجاي ايران نمي‌تواند با آن برابري کند.
محمد محمدي پيشکسوت مطبوعات کرمان نيز فضاي کوهستاني آن منطقه را از مزيت‌هاي شاخص اين مکان ذکر کرد و گفت: علاوه بر محوطه‌سازي، نورپردازي در شب نيز بايد مدنظر قرار گيرد و با توجه به وسعت زياد آن، بايد براي پارک اتومبيل‌ها، پارکينگ مناسبي طراحي شود.
لزوم همفکري با هنرمندان
مؤدب سرپرست انجمن ‌خوشنويسان استان کرمان نيز بر لزوم ضرورت و همفکري با هنرمندان براي طراحي بهارستان تأکيد کرد و گفت: بهتر است از خود هنرمندان در اين رابطه نظرخواهي شود و مسئولان فرهنگي تا زماني که هنرمندان در قيد حيات هستند، برايشان ارزش قائل شوند و آن‌ها را ارج نهند.
حميد مظهري يکي از شاعران برجسته‌ي شهر کرمان نيز گفت: از اينکه قدمي از سوي مسئولان براي ساخت اين مجموعه برداشته شده است، بسيار خوشحاليم و اميدواريم تلاش‌هاي ما براي تکميل هر چه زودتر اين مجموعه بي‌نتيجه نماند.
وي افزود: هيئت مديره‌اي که چند سال پيش تشکيل شده است، بايد دوباره احيا شود و بهتر است براي شاعران برجسته و گمنامي که در گوشه و کنار شهر و استان پراکنده شده‌اند، نماد يا سمبلي در بهارستان هنرمندان ايجاد گردد.
محدوديت براي گزينش
محمدعلي گلاب‌زاده مدير مؤسسه‌ي فرهنگي بنياد کرمان‌شناسي استان کرمان و از اعضاي هيئت امناي پروژه‌ي بهارستان هنرمندان، ضمن تأکيد بر اينکه از ميان جمع هنرمندان، چهره‌هاي معدودي براي دفن شدن در آنجا انتخاب خواهند شد، گفت: بهارستان مختص مشاهير و هنرمندان شهر کرمان و چهره‌هاي بسيار شاخص شهرهاي ديگر استان است. بنابراين براي گزينش اين افراد از خبرگان هر رشته دعوت مي‌شود تا افرادي را که در قيد حيات بوده و پس از مرگ شايستگي آرام گرفتن در آن مکان را داشته باشند، معرفي کنند که البته اين اقدام مستلزم اعلام نتيجه‌ي نهايي مشخص کردن معيارهاي انتخاب هنرمندان است.
از مشروطه تا امروز
وي به وجود شخصيت‌هايي چون ميرزا حسن کرماني اولين نماينده‌ي مردم کرمان در مجلس شوراي ملي و مرحوم بحرالعلوم از رجال سياسي در اين بهارستان اشاره کرد و گفت: قدمت دفن شدگان در آنجا قبل از مشروطه تا به امروز است و علاوه بر هنرمندان، شخصيت‌هاي ديگري چون مرحوم سرگرد سخايي رئيس شهرباني کرمان که در جريان کودتاي 28 مردادماه 1332 کشته شد، در آن مکان دفن شده است. اما دقيقاً مشخص نيست  اولين کسي که در اين مکان به خاک سپرده شد، چه کسي است و زماني که مرحوم توحيدي در آنجا آرام گرفت، فاصله‌اي بيش از 20 سال با آخرين دفن شده داشت.
تهيه‌ي ملاک‌ها و معيارها
گلاب‌زاده در ادامه از تهيه‌ي دستورالعمل‌هايي براي مشخص کردن معيارهاي انتخاب هنرمندان شاخص خبر داد و گفت: اين اقدام از سوي هيئت امناي بهارستان، شوراي شهر و معاونت فرهنگي اداره‌ي فرهنگ و ارشاد اسلامي در حال بررسي است و پس از تهيه‌ي شاخص‌ها، افرادي که شايستگي و شرايط لازم را داشته باشند، پس از مرگ در آن مکان به خاک سپرده خواهند شد. بنابراين سنگ قبرهايي که از سوي افراد سودجو در اين مکان ايجاد شده است و متناسب با فضاي روحاني آنجا نيست، بايد برداشته شوند.
کافي نبودن اعتبار
وي همچنين به کند بودن روند اجرايي پروژه اشاره کرد و گفت: در صورتي که اعتبار کافي براي اين مجموعه اختصاص يابد، روند اجرايي آن نيز سريع‌تر پيش مي‌رود. وي افزود: از سوي استانداري کرمان 100 ميليون تومان اعتبار براي اين کار اختصاص داده شده، اما تنها 50 ميليون تومان آن پرداخت شده است که در صورت همکاري استانداري براي پرداخت مبلغ باقي‌مانده، اين پروژه به زودي تکميل مي‌شود.
مدير مؤسسه‌ي فرهنگي بنياد کرمان‌شناسي ادامه داد: از استاندار کرمان مي‌خواهيم که جهت تکميل فازهاي بعدي، حمايت‌هاي خود را دريغ نکند و از شوراي شهر و شهرداري نيز مي‌خواهيم با توجه به کمک‌هاي مالي و پشتيباني از اجراي اين طرح، دست از تلاش بر نداشته تا هر چه زودتر اين مکان ساخته شود.
تصويب و اجراي طرح نهايي
 معاون فني و عمراني شهرداري کرمان در گفتگويي در اين باره اظهار داشت: اقدامات عمراني در مجموعه‌ي بهارستان هنرمندان، از سال گذشته در حال انجام بوده و تاکنون تأخيري نداشته است و در سال گذشته طرح نهايي مجموعه‌ي بهارستان با برگزاري جلسه‌هاي شهرداري با حضور واحد مديريت طراحي و نظارت شهرداري، معاونت فني و عمراني و اعضاي شوراي شهر تهيه شده و در همان سال  جهت اجرا به پيمانکار واگذار شده است.
اسلامي با اشاره به اينکه در ابتداي اجراي پروژه، مناظر نامناسبي در اطراف مجموعه وجود داشت، ادامه داد: تمامي نخاله‌ها، زباله‌ها و سنگ‌هاي شکسته شده جمع‌آوري شده و ايجاد راه دسترسي مناسب و آسان به مجموعه، در دستور کار قرار گرفته است.
هفت وادي عشق و عرفان الهي
وي گفت: هفت تنديس با عنوان هفت وادي عشق و عرفان الهي براي قسمت‌هاي مختلف اين مجموعه، تعريف شده که وادي اول در ابتداي مجموعه، شامل درختکاري و اجراي فضاي سبز است و در وادي دوم سردر ورودي قرار مي‌گيرد، در آنجا آب‌نماي زيبايي طراحي شده است که به آب‌نماي اصلي متصل مي‌شود.
اسلامي گفت: در وادي سوم يک بناي قديمي قرار دارد که با توجه به قرار گرفتن تعدادي از مقبره‌هاي هنرمندان در آن، ساختمان آن حفظ و مرمت مي‌شود. وي افزود: در وادي چهارم، سکوهايي براي نشستن و اجراي مراسم خاکسپاري در نظر گرفته شده و در وادي پنجم سعي شده است تا با درختکاري دايره‌اي، فضاي زيبا و فرح‌بخشي ايجاد شود.
معاون فني و عمراني شهرداري مرکز، طرح وادي ششم را شامل مقبره‌ي هنرمندان و يک سالن آمفي‌تئاتر دانست و گفت: وادي هفتم به آرامگاه سيد حسين و اجراي آب‌نمايي در انتهاي کار منتهي مي‌شود.
وي افزود: در مرحله‌ي اول 250 ميليون تومان جهت اجراي طرح با پيمانکار قرارداد بسته شده که 50 ميليون تومان آن از سوي استانداري پرداخت شده است.
اسلامي از جمله اقدامات انجام شده در اين مجموعه، به هرس درختان، ساماندهي فضاي سبز اطراف مجموعه و اجراي آبياري قطره‌اي اشاره کرد و افزود: همچنين محوطه از سنگ قبرهاي ناشناس و نامتناسب، پاکسازي شده و ساخت سالن آمفي‌تئاتر و آب‌نماي خطي توسط پيمانکار در حال انجام است.
وي با اشاره به اينکه دسترسي به مجموعه از بزرگراه شرقي در نظر گرفته شده است، افزود: آسفالت جاده‌اي که مجموعه را به بزرگراه متصل مي‌کند، اصلاح و مرمت مي‌شود.
مهندس جهانگرد پيمانکار پروژه‌ي بهارستان هنرمندان نيز گفت: اجراي اين طرح از دي ماه سال 87 شروع شده و تاکنون 400 ميليون تومان در اين مجموعه هزينه گرديده است. وي افزود: سالن آمفي تئاتر تا اواخر فروردين ماه به اتمام مي‌رسد و در صورت اختصاص مبلغ کافي، اين مجموعه تا پايان سال 89 مورد بهره‌برداري قرار مي‌گيرد. بنابراين با توجه به ويژگي‌ خاص مکاني اين طرح و اينکه اين مجموعه مي‌تواند در حال حاضر مکان مناسبي براي برگزاري مراسم فرهنگي و هنري باشد، لازم است پس از گذشت هشت سال از وعده‌ي مسئولان پيشين براي ساخت اين مجموعه، اين بار هر چه زودتر به منزل برسد.
گفتني است در کنار ساير بخش‌هايي که در اين طرح در نظر گرفته شده، ايجاد موزه‌اي از آثار هنرمندان فوت شده که به درخواست تعدادي از پيشکسوتان عرصه‌ي هنر مطرح شده، مسئله‌اي است که بايد مورد توجه قرار گيرد. هر چند تا زماني که هنرمندان زنده هستند، آنچنان که در خور شأن و مقام آنهاست، از آنها تجليل نمي‌شود. اما مردم بايد بدانند آن‌هايي را که نشناختند و از دست دادند، چگونه با گذراندن لحظه‌هاي زندگي خود براي خلق آثار هنري و تأثير‌گذار، هفت وادي عشق و عرفان را پشت سر گذاشته و به سر منزل معشوق رسيده‌اند.
مهدیه جعفری