مسئله‌ي بالا آمدن آب‌هاي زير سطحي شهر کرمان، از مدت‌ها قبل مطرح شده و امروز وضعيت اين آب‌ها به گونه‌اي است که آثار تاريخي کم‌نظير اين منطقه را در آستانه‌ي تخريب قرار داده است و از آن به عنوان زلزله‌ي خاموش نام‌ برده مي‌شود. چرا که آب‌هاي زير سطحي از نقاط مختلف شهر کرمان به سمت مرکز شهر که بيشتر آثار باستاني و مذهبي مانند مساجد جامع و امام (رحمه الله عليه)، مجموعه‌ي تاريخي گنجعلي‌خان و حمام باغ‌لله در اين محدوده قرار دارند، سرازير مي‌شوند.
در حال حاضر با گذشت بيش از چند سال از بالا آمدن آب‌هاي زيرسطحي شهر کرمان، اين بحران هر روز حادتر شده است و بافت قديم شهر کرمان را با بناهاي تاريخي و منازل مسکوني واقع در آن تهديد مي‌کند و در واقع نفوذ آب به اين بناها باعث آسيب و تخريب قسمت‌هايي از آنها شده است که از قرن‌ها پيش ساخته و حفظ شد‌ه‌اند.
به طور مثال نفوذ اين آب‌ها در مسجد جامع موجب ايجاد شکاف در ديوارهاي مسجد و ريزش قسمتي از ديوارهاي شبستان آن شده، کف حمام تاريخي باغ لله را آب فرا گرفته و ديوارهاي آن هم ريزش کرده و در آب انبارهاي بافت قديم شهر از جمله آب انبار حاج آقا علي و گنجعلي‌خان، آب تا حد زيادي بالا آمده است که در صورت عدم توجه به ساماندهي اين آب‌ها، همه‌ي اين بناها در آستانه‌ي نابودي قرار مي‌گيرد.
همچنين بالا آمدن سطح آب در بافت قديم شهر کرمان علاوه بر نفوذ به بناهاي قديمي و تاريخي، به منازل مسکوني واقع در اين منطقه نيز آسيب رسانده و در واقع تجمع آب در زيرزمين بخشي از منازل اين منطقه، باعث ايجاد شکاف بر روي ديوارهاي آنها شده است و اجازه‌ي هيچ گونه ساخت و سازي در اين منطقه را نمي‌دهد.
سعيدي يکي از شهروندان محله‌ي باغ لله با اشاره به اينکه بالا آمدن آب‌هاي زيرسطحي باعث تخريب بخش‌هايي از حمام باغ لله گرديده است، گفت: همچنين اين امر به دليل تجمع حشرات و حيوانات، سلامت ساکنان اين منطقه را تهديد مي‌کند و تاکنون هيچ فعاليت مفيدي براي احياي اين حمام صورت نگرفته است و چنانچه وضعيت مذکور ادامه پيدا کند، اين بناي تاريخي نابود مي‌شود.
يزدان پناه يکي ديگر از ساکنان اين محله گفت: آب‌هاي زيرسطحي تا حدي در حمام باغ لله بالا آمده است که اگر مورد رسيدگي قرار نگيرد، منازل اطراف اين حمام هم از بين مي‌روند. اين شهروند از وضعيت حمام باغ لله ابراز نارضايتي کرد و گفت: اين حمام با منازل اطراف، اختلاف سطح دارد و اين امر باعث فرو نشست زمين و منازل اطراف حمام شده است که به راحتي ديده مي‌شود. بنابراين بايد هر چه سريع‌تر تدابير لازم در اين زمينه انديشيده شود و اقدامات مربوط در اين خصوص انجام گيرد.
ما در تهيه‌ي اين گزارش باخبر شديم که معاونت عمراني استانداري کرمان با هماهنگي دستگاه‌هاي مربوط به اجراي طرح ساماندهي آب‌هاي زير سطحي شهر کرمان اقدام کرده است.
معاون عمراني استاندار کرمان در گفتگويي در اين خصوص با کرنا، مسدود شدن قنات‌ها به دليل ساخت و سازهاي شهري و تمرکز جمعيت در نقاط شهري را از جمله علل اصلي بالا آمدن آب‌هاي زير سطحي در کرمان برشمرد و افزود: زهکشي ضعيف ذاتي خاک، بالا بودن سنگ کف در محدوده‌ي امتداد محور کرمان – ماهان و فقدان شبکه‌ي فاضلاب شهري از دلايل عمده‌ي بالا آمدن سطح آب‌هاي زيرسطحي در شهر کرمان است.
کامياب ادامه داد: در حال حاضر فاضلاب شهر کرمان به طور سنتي از طريق چاه‌هاي جذبي به سفره‌هاي آب زيرزميني منتقل مي‌شود که اين شيوه‌ي دفع فاضلاب، باعث بالا آمدن سطح آب‌هاي زيرزميني، آلودگي اين آب‌ها و به خصوص شيوع برخي بيماري‌ها مي‌شود. وي تصريح کرد: همچنين بالا رفتن سطح آب‌هاي زيرزميني و وجود لايه‌هاي خاک ‌رس اشباع شده، تهديدي براي ساختمان‌ها به شمار مي‌رود که مي‌تواند خسارات زيادي به بار آورد.
کامياب با اشاره به تأثيرات منفي بالا آمدن آب‌هاي زير سطحي، از اجراي طرح ساماندهي آب‌هاي زير سطحي در بافت قديم شهر کرمان توسط معاونت عمراني استانداري کرمان خبر داد و گفت: در حال حاضر عمق آب‌هاي زيرسطحي شهر کرمان به طور متوسط تا شش الي هفت متري از سطح زمين است و اين مسئله تهديدي جدي براي بافت قديم شهر کرمان به شمار مي‌رود. بنابراين اجراي طرح ساماندهي آب‌هاي زير سطحي در بافت قديم شهر کرمان، مي‌تواند در رفع اين مشکل نقش اساسي داشته باشد. وي افزود: در طرح جديد براي ساماندهي آب‌هاي زير سطحي، با حفر چاه‌هاي دهانه گشاد و ايجاد گالري (قنات) در زير چاه‌ها و ايجاد شبکه‌ي گالري زهکش در راستاي زهکشي آب‌هاي زير سطحي هزار هکتار از شهر کرمان اقدام مي‌شود.
وي در ادامه با اشاره به اينکه کمبود آب يکي از معضلات اساسي استان کرمان است، گفت: با تصفيه‌ي آب پمپاژ شده از چاه‌هاي حفر گرديده، مي‌توان از آب‌هاي زير سطحي در زمينه‌هاي مختلف از جمله تأمين آب مورد نياز صنايع استفاده کرد. کامياب گفت: بررسي‌هاي لازم جهت اجراي اين طرح از سال گذشته با انتخاب مشاور منابع آب و مشاور فاضلاب انجام گرفته و اين طرح بعد از 70 نفر ساعت جلسه و شش ماه بررسي در کارگروه زيربنايي، تأييد و تصويب شده است.
وي در ادامه با بيان اينکه فاز اول اين طرح در هزار هکتار از بافت قديم شهر کرمان و در قالب هشت مسير اجرا مي‌شود، افزود: جهت اجراي اين طرح، دو ميليارد و 600 ميليون تومان اعتبار لازم است که به زودي با تخصيص اعتبارات لازم، اين طرح در کرمان اجرا خواهد شد.
 وي زمان لازم براي اجراي اين طرح را شش ماه عنوان کرد و گفت: طرح ساماندهي آب‌هاي زيرسطحي شهر کرمان شامل حفر چاه‌هاي عمودي و گالري‌هاي افقي مي‌باشد که در اين خصوص 450 حلقه چاه به عمق 17 متر حفر مي‌‌گردد و همچنين گالري‌ها در عمق 12 متري از سطح زمين به طول 11 هزار و 200 متر حفر مي‌شوند.
وي تصريح کرد: از مجموع چاه‌هاي حفر شده‌ي مذکور تنها 15 حلقه چاه جهت پمپاژ آب به شبکه‌ي فاضلاب شهري استفاده مي‌شوند و مابقي چاه‌ها با مصالح زهکشي پر مي‌شوند و آب استحصال شده از آب‌هاي زيرسطحي در بخش صنايع و کشاورزي (آبياري گياهان) با محدوديت قابل استفاده است.
معاون عمراني استاندار کرمان در ادامه مسيرهاي تعيين شده براي حفاري جهت اجراي طرح ساماندهي آب‌هاي زير سطحي را به شرح زير اعلام کرد:
مسير يک: از ميدان علي ابن ابي‌طالب تا چهارراه ابوحامد (خيابان شهيد باهنر)
مسير دو: از خيابان ابوحامد تا خيابان شريعتي (خيابان شهيد چمران)
مسير سه: از خيابان امام خميني (رحمه الله عليه) تا خيابان مطهري (خيابان پيروزي)
مسير چهار: از ميدان شورا تا خيابان شهيد مطهري (خيابان قدس، فلسطين و طالقاني)
مسير پنج: از خيابان حافظ تا خيابان شهيد مطهري (خيابان شهيد رجايي)
مسير شش: حدفاصل خيابان حافظ تا خيابان شهيد مطهري (خيابان فردوسي و خيابان نشاط)
مسير هفت: حدفاصل خيابان شريعتي تا خيابان شهيد مطهري (خيابان مولوي، خيابان آيت‌الله سعيدي و عماد فقيه)
مسير هشت: حدفاصل خيابان شهيد مطهري و خيابان شهيد نامجو (خيابان‌هاي بهمنيار و استقلال)
وي در پايان بالا آمدن آب‌هاي زير سطحي را يک فاجعه‌ي زيست محيطي عنوان کرد و گفت: عدم رسيدگي به اين معضل، خسارات زيادي را به دنبال خواهد داشت. به همين منظور جهت پيشگيري از اين مسئله، طرح ساماندهي آب‌هاي زيرسطحي در آينده‌اي نزديک در شهر کرمان اجرا مي‌گردد که در حقيقت اجراي اين طرح مي‌تواند در حفظ بناها به خصوص آثار تاريخي شهر کرمان، مفيد واقع شود و آنها را از خطر نابودي نجات دهد.
بسياري از کارشناسان، حفر چندين حلقه چاه براي رفع معضل آب‌هاي زيرسطحي را مقطعي مي‌دانند و به اجراي شبکه‌ي فاضلاب شهري در بافت قديم شهر کرمان به عنوان تنها راهکار اساسي براي جلوگيري از بحران تأکيد مي‌کنند و معتقدند اگر پروژه‌ي فاضلاب شهري در سال‌هاي گذشته در بافت قديم اجرا مي‌شد، امروز شاهد نفوذ آب به سطح زمين و آسيب منازل و بناهاي تاريخي نبوديم و بناهايي که قدمت طولاني دارند، در اثر بالا آمدن آب‌هاي زير سطحي در معرض خطر نابودي قرار نمي‌گرفتند.
در شرايط کنوني که کمبود اعتبار مانعي براي اجراي شبکه‌ي فاضلاب شهري در بافت قديم شهر شده است و متأسفانه تخريب بناهاي تاريخي کرمان هر روز سرعت بيشتري به خود مي‌گيرد، رفع اين معضل نيازمند توجه بيشتر مسئولان است.
مریم ایرانمنش