محرم ماه تجدید رویدادها و خاطراتی تأثرانگیز و در عین حال پرشکوه و پرافتخار است و عاشورای محرم، همان روزی است که تجسم آن در ذهن، لرزه بر اندام می‏اندازد.
 همان روزی که از مرز جسم‏ها گذشته و به روح و روان آدمی نفوذ می‏کند. قلوب را تسخیر، دل‌ها را مسحور و انسان‏های پاک‌باخته، شیفته‌ي شهادت، شیدای شعور و آگاهی و دوستدار آزادی را برمی‏انگیزد تا واقعه‌ي نینوای پرنوای حسین (عليه السلام) را نظاره کنند و با ورود به آن قطعه‌ي خوش‏رنگ تاریخ که به نام زیبای حسین زهرا (سلام‌الله عليهما) هویت یافته و با سرخی خون او رنگ انسانیت به خود گرفته است، دریابند که نهضت حسینی بزرگ‌ترین حماسه‌ي انسانی است. حماسه‏ای فرا تاریخی و فرا جغرافیایی برای دمیدن روح حقیقت انسانی در همگان و راه هدایت‏نمودن مردمان به سوی تعالی.
نهضت حسینی نهضتی برخاسته از نهضت تربیتی پیامبر اکرم (صلي الله عليه و آله) و امیرالمومنین (عليه السلام) است. نهضتی که به انحراف رفته و رو به اضمحلال بود و حسین (عليه السلام) آن را با پرچمی برافراشت که پیوسته در اهتزاز است.
نهضت امام حسین (عليه السلام)، نهضت جامعیت اسلام و ارائه‌ي فهم درست آن بود. حسین (عليه السلام) نشان داد که اسلام مکتب حرّيت، عزت و عدالت است و در روز عاشورا و با حماسه‏ای خونین، این فهم از اسلام را جاودانگی بخشید. نهضت حسینی همگان را بر حریت و آزادگی می‏خواند، زيرا تا آدمی به آزادمنشی نرسد و از اسارت نادانی و گمراهی آزاد نشود، به هیچ کمالی دست نمی‏یابد.
امام حسین (عليه السلام) با نهضت و شهادت خود، راه آزادگی را بر همگان گشود. چنانچه امام صادق (عليه السلام) نیز می‏فرماید: «پروردگارا، حسین جان خود را در راه تو داد تا بندگانت را از جهالت، نادانی، سرگردانی و  گمراهی برهاند.»
 آری، آنچه واقعه‌ي کربلا را بعد از هزاران سال زنده نگه داشته و آنچه که حسین (عليه السلام) را به صورت انسانی جاودان درآورده و با روح و دل مردم پیوندش داده است، عدالت‌خواهی و ظلم‏ستیزی است. چنانکه حسین (عليه السلام) از ابتدای نهضت خویش تا زمان شهادت آن را مطرح و مردم را به آن دعوت می‏کرد.
او در زندگی به مردم نشان داد که چگونه باید در هر حالی جانب حق، عدالت و فضیلت را گرفت و چگونه باید در مقابل ستم ستمگر به پا خواست و چگونه باید راه و رسم ایثار و فداکاری را پیمود. او به منظور اقامه‌ي حق، ریشه‏کن کردن ظلم و نجات مسلمانان از زیر سیطره‌ي تبهکارانی همچون دودمان اموی، آنچنان مردانه وارد کارزار شد که در این راه جان خود را نثار کرد و با خون خود اسلام را زنده نگه داشت.
امام حسین (عليه السلام) در وصیت‏نامه‏اش درباره‌ي عدالت‌خواهی و ظلم‏ستیزی نهضت خویش فرموده است: «همانا من به منظور تباهگری، خودخواهی، فساد و ستمگری قیام نکرده‏ام و تنها برای اصلاح امت جدم محمد (صلي الله عليه و آله) قیام کرده‏ام.»
امام حسین (عليه السلام) در مسیر قیام شکوهمند خود پیوسته درصدد آن بوده است تا رنگ عدالت‌خواهانه و ظلم‏ستیزانه‌ي قیام او بر چهره‌ي تاریخ بماند و هرگز فراموش نشود و در واقع نهضت حسینی، نهضت مبارزه با بی‏عدالتی است و حسین (عليه السلام) بر ضد همه‌ي بی‏عدالتی‏ها و ظلم‏ها به پا خواست و آموخت که پیوسته باید بر این امور فریاد کرد و با خودکامگی‏ها مقابله نمود.
سالار شهیدان در خطابه‏ای که روز عاشورا در مقابل سپاه یزید ایراد کرد، فرمود:« اجداد ما همه مردانی بلندهمت و بزرگ روح بوده‏اند و هرگز خواری و و ذلت را نپذیرفته و مرگ را به زبونی و ذلت ترجیح داده‏اند. ما به ترس و کم‏دلی عادت نداریم و با شادکامی به سوی بهشت و شهادت می‏رویم. سوگند به خدا که شما هم بعد از ما دیری نمی‏پایید و بیشتر از آنکه سواری، پیاده و یا پیاده‏ای، سوار شود، نخواهید ماند. میدان جنگ برای من محراب نماز و دعاست و با همان شوق بدان روی می‏آورم.»
استقامت و پایداری در راه آرمان‏های انسانی و امور متعالی از والاترین آموزه‏های نهضت حسینی است. جز با استقامت و پایداری نمی‏توان حقی را برپا داشت و در برابر سختی‏ها، عقب ننشست و در برابر هوا و هوس تسلیم نشد.
از امام حسین (عليه السلام) روایت شده است که « در برابر آنچه برایت سخت و ناخوشایند است، اما تو را برحق نگه می‏دارد، پایداری کن و در آنچه برایت مطلوب است، اما هوا و هوس تو را بدان سوی می‏کشد، استقامت بورز».
بدین ترتیب نهضت حسین (عليه السلام) نهضتی است که بر پایه‌ي استقامت و پایداری شکل یافت و بر این اساس پیش رفت و هر چه آزمون‏ها و بلاها بیشتر و سخت‏تر شد، پایداری و استقامت حسین (عليه السلام) و یاران او افزون‏تر و والاتر شد. امام در طول نهضت حماسی خود، خاندان و همراهان خود را چنان با استقامت و پایداری آشنا نمود که هر یک جلوه‏ای از استقامت حسینی شدند و در این میان حضرت زینب (سلام الله عليها) چنان درس آموخت که استقامت و پایداری او پس از عاشورا، در دوران اسارت و رویارویی با یزید، درخشان‏ترین صحنه‏های استقامت و پایداری بشری است.
 در حقیقت نهضت حسینی والاترین جلوه‌ي دعوت به قیام و حرکت، مبارزه‏ای برای برقراری عدالت، رساندن مردمان به عزت و هموار کردن راه عبودیت بر اساس بینایی و بیدار دلی است و حسین (عليه السلام) با چنین دیدگاه روشنی قیام کرد و طالبان حقیقت و رهروان طریقت را به کوی سعادت رهنمون ساخت و پیوسته می‏فرمود:«چقدر مرگ در راه رسیدن به عزت و احیای حق سبک و راحت است.»
 در حقيقت سلوک امام (عليه السلام) پرچمي است برافراشته بر قله‌ي کرامت‌مندي و عزت‌مندي تا هميشه در اهتزاز باشد و همگان آن را ببينند و بدان تأسي کنند و در روز عاشورا چون آن حضرت را به پذيرش بيعت با يزيد و گردن نهادن به حکومت آن پليد دعوت نمودند و اظهار کردند که در اين صورت امان خواهد يافت، حسين (عليه السلام) به دعوتشان اين گونه پاسخ داد: «نه، به خدا سوگند که نه مانند ذليلان تسليم مي‌شوم و نه مانند بردگان گردن مي‌نهم.» بنابراين خوشبختي حقيقي در کرامت‌مندي و عزت‌مندي و بدبختي حقيقي در زندگي توأم با خواري و بردگي است و اين درسي است که حسين (عليه السلام) به انسان‌ها آموخته است.
مریم ایرانمنش