یک شنبه 26 خرداد 1398
  • فرهنگ و هنر
  • شماره خبر: 9607788
  • 8 خرداد 1398
  • 13:27
  • امتیاز:5/4
  • امتیاز شما
فیلم‌سازی ارزان و آسان را تجربه می‌کنم

گفت‌وگو با محمد صادق اسماعیلی فیلم‌ساز و مدرس فیلم‌سازی

فیلم‌سازی ارزان و آسان را تجربه می‌کنم

محمدصادق اسماعیلی فیلم‌ساز جوان و موفقی است که فیلم‌هایش موفقیت‌ها و جوایزی را در جشنواره‌های داخلی و خارجی داشته است. شاید از مهمترین ویژگی‌های او بتوان به دانش اکادمیک و پرکاری ضمن پرهیز از حواشی اشاره کرد. اسماعیلی فارغ التحصیل مقطع کارشناسی سینما وکارشناسی ارشد از دانشگاه صدا وسیما است و چندین سال است که به عنوان مدرس در دانشگاه فرهنگ و هنر کرمان و انجمن سینمای جوانان و.. مشغول تدریس است و دانش و آگاهی او در زمینه سینما تاثیر بسیار مثبتی در روند فیلم‌سازی او داشته است. اسماعیلی علاقه ویژه‌ای به ساخت مستند دارد و می‌توان گفت بیشتر به عنوان مستندساز شناخته می‌شود. وی در کنار تدریس و ساخت فیلم در زمینه پژوهش در حوزه سینما نیز فعال است که از این میان می‌توان به مقاله و پژوهش او در خصوص مستندسازی خودنگارانه، فیلمسازی و مستند‌سازی تک نفره و...اشاره کرد. به مناسبت حضور موفق 2 مستند از ساخته‌های او به نام‌های «آشنگ» و «تورلیدر» در جشنواره‌های خارجی طی ماه‌های اخیر، گفتگویی با او انجام داده‌ایم که آن‌را می‌خوانید.

 چی شد به سینما علاقمند شدید و داستان از کجا شروع شد؟
سینما از کودکی برای من جذابیت داشت. چرا که می‌دانستم هرآنچه که ذهنیت ماست در عالم سینما معنای عینی پیدا می‌کند. من در شهداد کرمان متولد شدم، مردمانی سخت کوش و جایی در نزدیکی گرمترین نقطه کره زمین، مملو از داستان‌هایی پر رمز و راز، که همه این ها می‌تواند دست‌مایه خوبی باشد برای شکل گیری درامی از دل واقعیت .
از نوجوانی عکاسی می‌کردم و فیلم‌های مستند سفرنامه‌ای اولین تجربه‌های من بود برای ورود به این عالم.  اما شروع فعاليتم به صورت حرفه‌ای در حوزه سينما و رسانه با کار فيلم‌سازي داستانی بود. در دوره دانشجويي و پيش از آن هم فيلم کوتاه مي‌ساختم. بعد هم که وارد دانشگاه شدم و رشته سینما را شروع کردم پس از دو سال، عملا کار فيلم‌سازي حرفه‌اي را در کنار فيلم‌سازان مختلف تجربه کردم.
هر ماه، یکی دو  فیلمنامه کوتاه می‌نویسم. در لپ‌تاپم پوشه‌ای به اسم فیلمنامه دارم که پر از فیلمنامه‌های کوتاه و طرح فیلم مستند است. اما چیزی حدود 5 درصد این پوشه فیلم می‌شود. تاکنون بیش از 10 فیلم کوتاه مستند و داستانی ساخته‌ام که بعضی‌ها مربوط به دوران دانشجویی است و آنها را فقط به یکی دو جشنواره فرستاده‌ام. بعضی‌هایش هم چون به‌نظر خودم بد شده، آنها را هیچکس ندیده است. اما فکر می‌کنم نصف بیشتر  آنهایی که ساختم موفق بوده‌اند. فیلم‌های من کم‌هزینه‌اند و یاد گرفته‌ام فیلمسازی ارزان و آسان را تجربه کنم و اگر هزار تومان خرج یک فیلم کرده‌ام، 10هزارتومان از آن به دست آورده‌ام. به ‌نظرم در ایران اشتباه است پول زیاد برای ساخت فیلم کوتاه سرمایه گذاری کرد. چون امکان پخش آن نه در تلویزیون و نه در جشنواره‌ها وجود ندارد و همین موضوع دیده نشدن، باعث ناامیدی فیلم‌ساز می‌شود.

 اصلی‌ترین دلیلی که به فیلم‌سازی روی آوردید چه بود؟
سینما برای من قداست دارد و مهم است، البته سینمایی مهم است که در جست‌وجوی انسان باشد، چون در غیر این صورت آن سینما و آن فیلم مشمول تاریخ انقضا می‌شوند. باید فیلم‌هایی ساخته شوند که هر مخاطبی وقتی آن‌ها را تماشا می‌کند، احساس کند این اتفاق می‌تواند در سرزمین خودش و برای او بیفتد و درواقع خودش را در فیلم پیدا کند. انسان دغدغه همیشگی و پرسش اصلی من در زندگی روزمره است و دلم می‌خواهد به لایه‌های درونی، انگیزه‌ها، موانع، خواسته‌ها و رابطه متقابل انسان با جهان هستی نزدیک شوم، سینمای مستند خیلی خوب این امکان را برای من فراهم می‌کند.
من معتقدم جغرافیا مهم نیست، آن‌چه در این جغرافیا اتفاق می‌افتد، مهم است، که برای من این محوریت با انسان است. فرقی ندارد این انسان در بیابان باشد یا جنگل یا روی ریل قطار، مهم این است که من می‌خواهم چه چیزی درباره این انسان بگویم.

 آیا دوست دارید به عنوان مستندساز شناخته شوید یا تنها امر فیلم‌سازی وساختن فیلم برایتان مهم است؟
باید گفت من زیاد تفاوتی مابین سینمای مستند و داستانی قائل نیستم، وقتی ما درباره مفهومی به نام سینما حرف می زنیم بدین معناست که با یک ماهیت کلی مواجه هستیم.
بسیاری از دوستانم معتقدند که فیلم‌های من فضای داستانی دارند.البته من ما بین مستند داستانی و مستند قصه‌گو تفاوتی را قائلم. ما در سینمای مستند داستانی به سراغ بازسازی واقعیت می‌رویم اما در مستند قصه‌گو به دنبال بازتولید یک امر واقع هستیم.
من روی فیلم مستند تعصبی خاصی دارم اما وقتی طرح‌های داستانی‌ام را به صورت ذهنی دکوپاژ می‌کنم در انتها می‌بینم رنگ و بوی مستند دارند. این تعلق به واسطه ساختار ذهنی من است؛ ذهن و تفکر و نگاه من به پدیده‌ها اینگونه شکل گرفته و دست خودم هم نیست، این اتفاق یک امر اجتناب‌ناپذیر است و من هم هرچقدر سعی کنم فیلم داستانی بسازم اما در نهایت شخصی که اهل فن باشد می‌فهمد این فیلم داستانی ساخته یک مستندساز است.

 تعریف خاص شما از فیلم مستند چیست؟
فیلم مستند به اعتقاد بنده مواجهه و برخورد فیلم‌ساز  با امر واقع می‌باشد. چون معتقدیم امر واقع به خودی خود، ماده خام بی‌ارزشی ست که هیچ ارزشی ندارد، هیچ کانسپتی ندارد، این ما هستیم که با مواجهه و برخوردمان به آن هویت می‌بخشیم.

 چه دورنمایی را برای سینمای مستند در جامعه ما متصورید؟
با وجود تولید و نمایش آثار مستند  اما فیلم‌سازان مستند چندان بازخوردی از آثار خود دریافت نمی‌کنند و دلیل آن این است که ما ویترین مشخصی در حال حاضر برای آثار خودمان نداریم و تلویزیون گرچه گزینه مناسبی برای نمایش آثار مستند است اما به جهت محدودیت‌هایی که برای مستند‌سازان ایجاد می‌کند عملا مستندهای گزارشی را پخش می‌کند. من فعلا با وجود شرایط موجود معتقدم سینمای مستند ما عملا با وجود تاثیرگذاری جدی فراوانی که دارد نمی‌تواند به پویایی خود برسد. اما بر این باورم در آینده نزدیک و با توجه به گستره وسیع فضای مجازی و اینترنت، فیلم مستند به جایگاه و تاثیرگذاری خود در جامعه ما خواهد رسید وتوقع و آنچه که فیلم‌سازان مستند در ذهن خود از تولید یک اثر مستند متصورند، محقق خواهد شد.

 توصیه شما به علاقمندان و فیلم‌ساز جوان چیست؟
من خودم از انجایی که همچنان در مسیر تجربه کردن هستم شاید در جایگاه توصیه و .. به فیلم‌سازان جوان نباشم اما بر این باورم که آنها تنها با ساخت فیلم و تجربه و آزمون و خطاست که می‌توانند مسیر پیشرفت را در پیش بگیرند. البته توجه به این نکته بسیار مهم است که هزینه‌های ساخت را در حد امکان کاهش دهند تا امکان فیلم‌سازی برایشان همواره فراهم باشد و در یک جمله فیلم بسازند، تجربه کنند و در مسیر آزمون و خطا  بیاموزند.

 بیشتر به ساخت مستند در چه گونه‌ای علاقمند هستید و شیوه انتخاب ایده و سوژه‌تان چگونه است؟
من بیشتر علاقمندم مستندهای مشاهده‌گر مستقیم و مستند‌ قصه گو بسازم. و دلیل این علاقمندی هم بدین جهت است که در این دو گونه مستند، مخاطب بیشترین میزان همذات پنداری با شخصیت‌ها و یا همراهی با سوژه و موضوع را دارد که همین امر هم موجب می‌شود در نهایت یک فیلم مستند تاثیرگذار باشد. در حقیقت باور پذیری و همراهی با یک مستند رابطه مستقیم با تاثیرگذاری با آن اثر را دارد و مطمئنا یکی از مهمترین  خواسته‌های هر فیلم‌سازی میزان تاثیرگذاری فیلمش می‌باشد.

 آیا در ساخت مستند صرف روایت و به تصویر کشیدن سوژه برای‌تان اصل است یا به تاثیرگذاری اثر و جریان یافتن آن در خارج از مدیوم هم معتقد هستید؟
من سینماگرم و با مدیوم سینما مواجه‌ام. این که صرفا یک موضوعی را انتخاب کنم که حرفی را زده باشم، برایم مهم نیست و آنچه برایم مهم است، خود سینما است یعنی معتقدم باید اثری که به مخاطب نشان می‌دهیم، یک بیان هنری در قالب و ساختار سینمایی باشد. حال اگر یک فیلم همراه با تاثیرگذاری و باور‌پذیری و درگیر ساختن ذهن تماشاگر همراه باشد، می‌توان آنرا یک موفقیت و اتفاق خوب تلقی کرد.

 

علیرضا فدایی کرمانی

0