دوشنبه 30 مهر 1397
نسخه آزمایشی
  • جامعه
  • شماره خبر: 9607078
  • 25 شهریور 1397
  • 20:19
  • امتیاز:5/4
  • امتیاز شما
شش‌دروازه برای مهمان‌نوازی

شش‌دروازه برای مهمان‌نوازی

بافت‌های تاریخی، کانون و هسته‌ شهرها هستند و حیات بافت‌ها طی سده‌های گذشته پایه بسیاری از آداب و رسوم و حتی فرهنگ موجود و نیز رونق اقتصادی شهر و منطقه بوده است. ایجاد محورهای گردشگری می‌تواند به‌عنوان یکی از روش‌های احیای فضاهای تاریخی شهری و جذب توریست مورد استفاده قرار گیرد. محورهای گردشگری در صورت دارا بودن ارزش‌ها و ویژگی‌های یادشده، می‌تواند بافت پیرامونی خود را متحول کند. با شناخت و بررسی بافت تاریخی کرمان و وجود مهم‌ترین عناصر شاخص و بافت اطراف آن‌ها و کنکاش در مرکز محله‌ها و ارزش‌گذاری و دسته‌بندی عناصر و اجزای تشکیل‌دهنده‌ی آن براساس اهداف تعریف‌شده، پروژه‌ی مسیرهای گردشگری ویژه‌ای را می‌توان تعریف کرد. دربافت کهن کرمان که در گذشته به شهر شش‌دروازه معروف بوده، مسیرهای گردشگری و شروع مسیر را می‌توان بر پایه شش دروازه بنا نهاد.

 شهر شش‌دروازه 
شهر شش‌دروازه، نامی است که مردم به‌واسطه‌ی آن که کرمان در گذشته شش دروازه داشته، بر آن نهاده‌اند. 
شهر کرمان در گذشته دارای شش دروازه بود و حصاری دور تا دور داشت. بیرون حصار به فاصله‌‌ی چهار تا شش متر خندق بود و به فاصله‌هایی در حدود سیصدمتر و بعضی جاها پانصدمتر، برج‌هایی داشت و در دو طرف هر دروازه، یک برج آجری ساخته شده بود؛ بقیه‌ی برج‌ها و حصار از گل رس بود. عمق خندق‌ها در بعضی جاها هشت‌متر و بعضی جاها شش‌متر و حصار دور تا دور شهر تقریباً ده کیلومتر بود. شش دروازه‌ی فوق، هرکدام اسمی مناسب به خود داشت.

 ۱- دروازه‌ی وکیل 
دروازه‌ی وکیل یا دروازه‌ی مسجد را چون محمد اسماعیل‌خان وکیل‌الملک طاب‌ثراه بنا نهاد، موسوم به دروازه‌ی وکیل است، ولی چون نزدیک به مسجد جامع بوده، مردم به آن دروازه‌ی مسجد می‌گفتند. 
این دروزاه در اول بازار میدان مظفری واقع شده بود و یکی از دروازه‌هایی بود که جمعیت زیادی از آن داخل و خارج می‌شد و بیشتر بار و میوه که از ماهان و سرآسیاب فرسنگی و شهداد (که در گذشته به آن خبیص می‌گفتند) و هم‌چنین انگوری که از سیرچ و گلباف (که در گذشته کوک نامیده می‌شد،) وارد کرمان می‌شد، راه عبورشان از همین دروازه بود و نیز زواری که از راه لوت که از طریق اوارات می‌بایست به مشهد مقدس بروند، از همین دروازه خارج می‌شدند.
 
 ۲- دروازه‌ی ناصری 
دروازه‌ی ناصری یا ناصریه، در شرق محله‌ی شهر بوده و آن را محمداسماعیل‌خان وکیل‌الملک نوری بنا نهاد. 
دروازه‌ی ناصریه، یکی از بناهای بزرگ و بسیار عالی کرمان بوده که بر پنج دروازه‌ی دیگر شهر برتری داشته است. سردر و ستون‌های این دروازه، از کاشی‌های سیاه و آبی و بنفش بود که اشعاری دل‌پذیر بر آن‌ها نقش بسته بود. راه شهداد و کوهپایه و زرند و راور و نای‌بند و دهات اطراف این قصبه‌ها از همین دروازه بود. 

 ۳- دروازه‌ی خراسان 
این دروازه را چون رو به خراسان باز می‌شده، دروازه‌ی خراسان نام نهاده بودند و هم‌چنین به‌دلیل مجاورت با محله‌ای در خارج شهر که در آن زرتشتیان سکونت داشته‌اند، مشهور به دروازه‌ی گبری بوده. این دروازه چون متصل به محله‌ی گبرخانه بوده، به نام دروازه‌ی گبری معروف بوده است. این دروازه درست مقابل دروازه‌ی رق‌آباد (ریگ‌آباد) واقع و فاصله‌ی بین این دو درست شش کیلومتر و ارتفاع این دروازه، قریب سه متر بوده است. این دروازه نیز بسیار قدیمی است و در همان اوان که محل گبرخانه را ساخته‌اند، این دروازه را هم احداث کرده‌اند. 
دروازه‌ی گبری، در وسط خیابان ابوحامد، در اول خیابان شمال‌جنوبی قرار داشت و در سال ۱۳۱۰ شمسی به دستور بلدیه‌ی وقت خراب شد و امروز اثری از آن باقی نیست. این دروازه در شمال شهرکرمان قرار داشته‌ است. 

 ۴- دروازه‌ی سلطانی 
دروازه‌ی سلطانی، به حکم سلطان شاهرخ باز شده و دروازه‌ی دولت هم نامیده می‌شود. 
این دروازه در حد شمالی ارگ دولتی واقع و محل آن درست در اول کوچه‌ی دبیرستان بهمنیار، داخل خیابان شریعتی و قریب صدمتر داخل کوچه در حد راست بوده است. عبور و مرور از این دروازه کمتر از سایر دروازه‌ها صورت می‌گرفته است؛ زیرا در حد جنوب‌غربی شهر که ارگ دولتی نیز در همین محل واقع بوده، جمعیت کمی زندگی می‌کردند و افراد یکی‌دو محله از شهر، راه عبورشان از این دروازه بوده و آن دو محله هم، یکی محله‌ی کلیمی‌ها و دیگر محله‌ی دولت‌خانه بوده که شاهرخ زندی، حاکم کرمان، در عصر کریم‌خان آن را ساخته است. 

 5- دروازه‌ی ارگ (باغ) 
دروازه‌ی ارگ که آن را دروازه‌ی باغ یا دروازه‌ی باغ نظر نیز می‌گویند؛ چون ارگ و میدان مشق و توپخانه و منزل ایالت است، در سال ۱۲۲۵ ه. ق به امر ابراهیم‌خان ظهیرالدوله ساخته شده و به سمت شمال باز می‌شده. این دروازه چون جلوی باغ نظر که امروزه به آن باغ ستاد می‌گویند، واقع شده بود؛ به همین مناسبت، به آن دروازه‌ی نظر و بعضی اوقات هم به آن دروازه‌ی ارگ می‌گفتند. این دروازه را نیز در سال ۱۳۰۰ شمسی خراب و خندق‌های اطراف آن را پُر کردند. این دروازه در غرب شهرکرمان قرار داشته ‌است.
 
 6- دروازه‌ی ریگ‌آباد (رق‌آباد) 
این دروازه در سال ۱۳۱۱ هجری به امر عبدالحسین میرزای فرمانفرما-سالار لشکر-بنا شده و به دروازه‌ی ریگ‌آباد نیز معروف بوده است. 
این دروازه چون هم‌مرز اراضی رق‌آباد بود، به این مناسبت به‌نام رق‌آباد یا ریگ‌آباد خوانده می‌شد. این دروازه بر سر راه ماهان، جوپار، گلباف، رابر، راین، جیرفت، بافت و توابع جنوبی که در جنوب شرقی کرمان واقع بودند، قرار داشت و هر صبح و شام قافله‌های سنگین و مسافرهایی بی‌شمار، خارج و داخل شهر می‌شدند. این دروازه در سال ۱۳۱۴ شمسی ساخته شد و درست مقابل مسجد قائم (عج‌الله‌فرجه) خیابان مطهری (احمدی) در پنجاه‌متری روبه‌روی آن مسجد واقع بود که امروز اثری از آن به‌جای نمانده است. این دروازه در جنوب شهر کرمان قرار داشته ‌است. 
دیار کریمان، یکی از تاریخی‌ترین شهرهای استان است که از گوشه‌گوشه‌ی این کویر، زیبایی نمایان است و منحصربه‌فردترین آثار تاریخی را در دل خود جای داده که این زیبایی‌ها در ایام عید نوروز، همراه با شکوفه‌های بهاری، چندین برابر نمایان شده و می‌تواند کرمان را برای میزبانی از مهمانان سراسر کشور آماده کند.

 

فهیمه شجاعی
کارشناس معماری و شهرسازی

0